Activiteit 4: Debat over nieuwe en oude gezagsorganen
Brussel: administratieve stad en spionnennest?
Activiteit 4: Debat over nieuwe en oude gezagsorganen
Overheidsgebouwen zijn objecten van beleidscultuur, een spiegel van de macht waarover hun bewoners beschikken. Ze hebben dus expliciete en impliciete betekenissen. In andere woorden, hun geografische plek in de stad is niet alleen functioneel, ze draagt ook een onderliggende politieke boodschap (bijvoorbeeld de wens om erg zichtbaar te zijn in het centrum van Brussel). Daarom maakt alles wat te maken heeft met het symbolische (de vlaggen, de architectuur, de naam van het gebouw, enz.) deel uit van de communicatiestrategie van de betrokken overheid.
Ontdek in de volgende paragrafen welke aanwezigheidspolitiek bedreven werd door de verschillende overheden in Brussel.
Het Martelaarsplein
Het Martelaarsplein in Brussel.
© Giorgio Galeotti, CC-BY 4.0
Het Martelaarsplein (oud Sint-Michielsplein) werd gebouwd in 1774-1776. Het gaat om een uitstekend voorbeeld van neoclassicisme waarin je de symmetrie, de eenvormigheid van de schaduwen, de gelijke hoogtes van de daken… kunt bewonderen. Het is in 1831 dat het zijn huidige naam Martelaarsplein krijgt, als eerbetoon aan de slachtoffers van de Belgische revolutie in 1830. In 1994 heeft de Vlaamse regering een aantal ministeriële kabinetten overgeplaatst naar dit plein. Dit was alles behalve een onschuldige keuze: de beleidsbrief van 1995-1999 van de Vlaamse regering in Brussel geeft de volgende beschrijving van de situatie: “Daar waar de helden van de Belgische revolutie begraven liggen, wappert nu de leeuwenvlag”.
Dit citaat toont aan dat de keuze van de locatie van de overheidsinstanties in de stad niet de vrucht is van toeval, maar het resultaat van een opzettelijke aanwezigheidspolitiek. Het is interessant aan te stippen dat de Franse Gemeenschapscommissie (COCOF) snel met financiële middelen gekomen is voor een theater en een bibliotheek op diezelfde plek.
Vind op de volgende kaart de verschillende instellingen terug die op het Martelaarsplein liggen.
Tour & Taxis: Een strategische zone voor Brussel
Luchtbeeld van de site van Tour en Taxis (2006)
© Haven van Brussel
In 1897 annexeert de stad Brussel een deel van het havengebied ten koste van de gemeenten Laken en Sint-Jans-Molenbeek. Vanaf 1900 bouwt men er met de modernste materialen en technieken de site van Tour en Taxis. Die wordt gedomineerd door het schitterende koninklijke magazijn, dat zichtbaar is vanuit de stad. Die grenst aan magazijn A (waarvan het frame een architectonisch hoogstandje is) en aan een van (toen) de grootste goederenstations van Europa. Deze haventerminal, afgewerkt in 1910, hebben we te danken aan de architecten Constant Bosmans en Henri Vandevelde.
De site wordt een belangrijke nationale en internationale draaischijf voor het stockeren, de overslag en de inklaring van goederen. De laatste logistieke activiteiten stoppen er in 2000 en de gebouwen krijgen een nieuwe bestemming. Een veertigtal bedrijven vestigden zich in het Koninklijk magazijn. De rest van de ruimte wordt gebruikt voor grote publieksevenementen (boekenbeurs, antiekbeurs…). Deze multifunctionele site is verder ook nog bestemd voor huisvesting, verscheidene administraties en een publiek park.
Het kantoorcomplex Herman Teirlinck
© Romaine, CC0
In 1997 en 1998 verhuisden zo’n 24.000 ambtenaren van het Vlaamse ministerie en van de Vlaamse openbare instellingen naar de gebouwen aan de huidige Koning Albert II-laan, dicht bij het Noordstation. Het was immers de wens van de Vlaamse Regering een beleid van “herkenbare aanwezigheid” te voeren. Meer recent werd beslist een deel van de administratieve diensten naar Tour en Taxis te verhuizen. Het nieuwe kantorencomplex (2 600 ambtenaren) Herman Teirlinck Building (2017) – genoemd naar de stichter van de Antwerpse toneelschool die werd geboren in Molenbeek – werd opgetrokken aan de Havenlaan in Brussel. Het illustreert de duurzaamheid van de gebouwenkeuze van de Vlaamse Regering: een teken dat de ze niet van plan is “om Brussel los te laten".
Interessant om te onderlijnen: het Vlaams gebouw grenst aan dat van Leefmilieu Brussel, wat, op zijn manier de wil toont van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest om op deze zeer mooie site aanwezig te zijn.
Vind dankzij deze kaart alle emblematische gebouwen op Tour en Taxis terug.
Een suggestie, commentaar of opmerking over deze activiteit? Klik hier!
