Activiteit 4: Brussel en haar economische structuren
Brussel, filekampioen?
Activiteit 4: Brussel en haar economische structuren
Je zag eerder dat het Brussels Hoofdstedelijk Gewest goed is voor ongeveer 20% van het Belgische BBP. Het is dus de economische motor van het land. Als we er de omliggende delen van het grootstedelijke gebied aan toevoegen, komen we zelfs aan 30,9%. Ter vergelijking: de andere grootstedelijke gebieden zijn goed voor 11% (Antwerpen), 6% (Gent), 5 % (Luik) en 3% (Charleroi).
De structuren van de Brusselse economie zijn zeer specifiek als we ze vergelijken met die van de nationale economie in haar geheel, maar ook in vergelijking met die van de andere vier grootstedelijke gebieden van België. Sinds het einde van de jaren 1960 kende de hoofdstad een snellere desindustrialisering dan deze. Zoals je zag, was Brussel eind 19e eeuw de grootste industriestad van het land en ook tussen 1930 en 1960 was de industrie er nog zeer gediversifieerd. De traditionele stedelijke industrieën, zoals de confectiemode, de voedingsindustrie, de tabaksnijverheid maar ook de metaalverwerking, zijn vandaag grotendeels verdwenen. Er resten nog vooral kleine bedrijven die rechtstreeks leveren aan handelszaken of diensten verlenen aan de bevolking. Ook de maatschappelijke zetels van een aantal bedrijven uit de productiesector zijn nog in Brussel gevestigd. Om al die redenen wordt 54% van de banen in de 'industriesector' in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ingenomen door bedienden (het nationale gemiddelde is 36%).
De zetel van het bedrijf Viangros, gespecialiseerd in verwerking en verdeling van vers vlees en catering- producten, in Anderlecht. © Mathieu Strale, 2014
In het begin van de 20e eeuw was in verschillende centrale wijken en in de omgeving van de stations en de kanalen van Willebroek en Charleroi veel industrie gevestigd. De fabrieken stonden vaak in een vrij dicht stadsweefsel. De industriële landschappen die we vandaag nog zien langs het kanaal bestaan veelal uit logistieke bedrijven, magazijnen of distributiecentra van bouwmaterialen. De productiesector draagt nog slechts zeer beperkt bij tot de tewerkstelling in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (3,3% van het bezoldigde personeel). De sector telt vreemd genoeg ook zeer weinig arbeiders: die vinden we zelfs vaker terug in de bouwsector (8,8%) dan in de industrie (7,7%), maar vooral in de dienstensector (83,3%).
Het TIR (Transport International Routier) Logistics Centre gelegen in de Haven van Brussel in Laken. © Mathieu Strale, 2014
Sinds de Belgische onafhankelijkheid heeft ook de functie van nationale hoofdstad uiteraard bijgedragen tot de Brusselse economie. Niet alleen vanwege de politieke en bestuursactiviteiten die dit met zich meebrengt, maar ook door de aanwezigheid van de maatschappelijke zetels van financiële holdings die het gros van de Belgische economie controleren. De laatste vijftig jaar waren echter de Europese instellingen de nieuwe motor van de ontwikkeling van de hoofdstad. Brussel wierp zich op als een belangrijke plaats voor de organisatie van congressen en herbergt ook de meeste ambassades ter wereld (er zijn er zelfs meer dan in Washington). Heel wat landen hebben er immers verschillende vertegenwoordigingen geopend. Uiteraard als vertegenwoordiging in België, maar ook t.a.v. de Europese Unie en de NAVO.
Zoals je zult zien op de volgende kaart, vestigen die talrijke diplomatieke huizen zich bij voorkeur in wijken dicht bij de machtscentra en de internationale instellingen, zoals het Koninklijk Park of de Europese wijk. Als prestigieuze ligging kiezen ambassades vaak voor residentiële wijken in het Zuidoosten, waar traditioneel ook de Brusselse elites wonen. De grootste concentratie ervan vind je aan prestigieuze verkeersaders zoals de Louizalaan, de Franklin Rooseveltlaan (vroegere Natiënlaan) of de Tervurenlaan.
De aanwezigheid van internationale en Europese instellingen in Brussel.
Bron: VANDERMOTTEN, Christian, Bruxelles, une lecture de la ville : de l’Europe des marchands à la capitale de l’Europe. Bruxelles, Éditions de l’Université de Bruxelles, 2014.
De internationale functies zorgen direct en indirect voor 13 tot 14% van het Bruto Binnenlands Product van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, en voor een evenredig deel van zijn 700.000 jobs. De sterke Europese aanwezigheid verklaart enerzijds de inplanting in Brussel van belangrijke kantoren of regionale zetels van multinationals en anderzijds het gewicht van de financiële diensten in de economie van de hoofdstad. Brussel toont zich zo de belangrijkste toegangspoort voor de Belgische economie naar de internationale netwerken. Dit bovenop zijn rol als controlecentrum van de Belgische economie zelf. Dit alles verklaart het hoge aandeel activiteiten op vlak van administratie en besluitvorming op het grondgebied van het Gewest.
Op de volgende grafiek kun je duidelijk het relatief gewicht aflezen van de verschillende sectoren van de Brusselse economie en de Brusselse bijzonderheden identificeren met betrekking tot de andere Belgische stedelijke ruimtes.
Bron: VANDERMOTTEN, Christian, Bruxelles, une lecture de la ville. Brussel, Editions de l’Université de Bruxelles, 2014, p.55. Infografieken uitgewerkt op basis van de nationale rekeningen
Als je het eerste staafje van de grafiek bekijkt, stel je vast dat het aandeel van de industrie in Brussel erg laag is. Bovendien gaat het vaak om maatschappelijke zetels eerder dan productie-sites, met uitzondering van de SABCA in de ruimtevaartsector, van de verbazingwekkende overlever in de automobielsector (Audi Vorst), van de farma-industrie en van de productie van elektrische uitrustingen. In vergelijking met de volgende staafjes, zie je onmiddellijk dat de steden Antwerpen, Gent, Luik en Charleroi veel meer gericht blijven op de industrie.
De sectoren van de administratie en de diensten maken daarentegen een belangrijk deel uit van de Brusselse economie. Dat is een vertaling van de concentratie van centrale en beslissingsfuncties. Een zo groot aandeel diensten vinden we noch in Antwerpen, noch in Gent.
Voor de volgende oefening, kijk goed naar de vierde staafje "Hoofdstedelijk gebied".
Een suggestie, commentaar of opmerking over deze activiteit? Klik hier!
