Activiteit 3 : Immigratie in Brussel sinds de jaren 1970
Brussel, tweede meest kosmopolitische stad ter wereld?
Activiteit 3 : Immigratie in Brussel sinds de jaren 1970
Het “probleem” van de immigranten in Brussel
Zowat overal ter wereld worden periodes van crisis of recessie vaak gekenmerkt door het sluiten van de grenzen voor buitenlandse werknemers en gaat dit gepaard met kritiek op mensen met een andere nationaliteit die op het grondgebied verblijven. België is geen uitzondering op deze regel. Vanaf 1974 zorgt de economische crisis ervoor dat België de bilaterale akkoorden waarover we het eerder hadden, stopzet. Toch blijft het aandeel immigranten onder de Brusselse bevolking gedurende de hele jaren 1970 groeien. De verklaring daarvoor ligt vooral in de sluitingen en herstructureringen van de industriële sites in Wallonië en Vlaanderen. Hierdoor gingen talrijke immigranten zich vestigen in de Brusselse volkswijken. Ook andere factoren verklaren het groeiend aandeel immigranten, zoals de maatregelen voor gezinshereniging, een (aanvankelijk) hogere geboortegraad dan bij de Belgische bevolking alsook de verdere randverstedelijking die ervoor zorgt dat een groeiend aantal Belgische inwoners de stad verlaten voor de rand.
De economische crisis van de jaren 1970 en 1980 brengt een groeiend aantal spanningen en conflicten mee. De populaties migranten die naar België uitgenodigd waren om te beantwoorden aan de vraag naar handenarbeid, en die er zich vervolgens gevestigd hadden, worden het voorwerp van hevige kritiek van sommige extremistische groepen die hun aanwezigheid plots ongewettigd vonden. Er ontwikkelen zich praktijken van discriminatie, zelfs politiek, institutioneel of sociaal racisme. Sommige gemeenten gaan zelfs zover dat ze immigranten in hun bevolkingsregister weigeren in te schrijven, wat leidt tot hevige controverse.
Roger Nols, burgemeester van Schaarbeek (1970-1989) die op de rug van een kameel aankomt bij zijn stadhuis. Een karikaturale enscenering uitgezonden door de Belgische televisie op 31 december 1986, waarmee de burgemeester wou aanklagen wat volgens hem de gevolgen zouden zijn van de toekenning van stemrecht aan bevolkingsgroepen die de Belgische nationaliteit niet hadden. © Tractothèque
Tegenover dat extremisme neemt de Belgische staat enkele aarzelende maatregelen om de integratie van deze bevolkingsgroepen te faciliteren. Zo wordt bijvoorbeeld in 1981 de wet tegen racisme en xenofobie gestemd. In 1984 versoepelt de Staat de voorwaarden om de Belgische nationaliteit te verwerven. Vanaf nu kan een kind dat in België geboren wordt de Belgische nationaliteit krijgen, zelfs als de ouders een buitenlandse nationaliteit hebben. Men spreekt over "recht van de grond", als complementair principe bij de "recht van het bloed". De Belgische Staat gaat dus over tot naturalisatie door die criteria te combineren. Dit zal veel immigranten toelaten om de Belgische nationaliteit te verwerven (en dus stemrecht te krijgen, wat een impact zal hebben op het politieke leven in Brussel). Ook al wordt de effectiviteit van deze "integratiepolitiek" soms in vraag gesteld, ze weerspiegelt in elk geval een grotere aandacht van de politieke wereld voor de strijd tegen discriminatie en voor integratie.
Sinds de val van de muur in 1989
Het laatste decennium van de XXe eeuw en de eerste jaren van de XXI-e eeuw worden vooral gekenmerkt door de gevolgen van de val van de Berlijnse Muur (1989) die de verplaatsing van Europese bevolkingsgroepen vergemakkelijkt. De Brusselse bevolking blijft zo steeds diverser worden. Dat kun je zien in de volgende tabel waar de categorieën "Polen" en "andere Europese landen" getuigen van de komst van bevolkingsgroepen uit vooral Oost-Europa en landen van de ex-Sovjetunie.
De aanwezige nationaliteiten in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op het einde van de XXe eeuw
Pol Zimmer, "Les évolutions démographiques et socio-économiques de la Région de Bruxelles-Capitale depuis 1990", Courrier hebdomadaire du CRISP, 2007/3 n° 1948-1949, p. 17. Online beschikbaar.
Tussen 2000 en 2018 zorgen vooral de onderdanen van de nieuwe lidstaten voor de groei van het aantal EU burgers die in Brussel wonen. In 2018 zijn ze met 85 000, of 7,2 % van de inwoners van het Gewest. Ze spelen op hun beurt een bepalende rol in de groei van de Brusselse bevolking.
De lidstaten van de EU
De uitbreidingen van de EU. © Kolja21, Domaine public
Als je meer wil weten over de Europese onderdanen in Brussel, nodigen we je uit om dit artikel van 2019 te lezen in het online tijdschrift Brussels Studies : Charlotte Casier « Verandering van de demografische structuren en geografie van de Europeanen in Brussel tussen 2000 en 2018 ».
Tenslotte moeten we opmerken dat rond de eeuwwisseling, bovenop de al vermeldde groepen migranten, er een groeiend aantal officieel erkende vluchtelingen bijgekomen zijn (of waarvan de aanvraag tot erkenning verworpen werd), en andere migranten zonder papieren die niet genoten hebben van de verschillende regularisatierondes. Zij komen vooral uit Zuid-Amerika, Afrika en het Midden-Oosten. Onderstaande tabel illustreert de snelle groei van het aantal asielaanvragen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Brussels aandeel asielaanvragen opgenomen in het wachtregister tussen 1996 en 2002
Pol Zimmer, "Les évolutions démographiques et socio-économiques de la Région de Bruxelles-Capitale depuis 1990", Courrier hebdomadaire du CRISP, 2007/3 n° 1948-1949, p. 17. Online beschikbaar.
Vreemdelingen in Brussel vandaag
De bevolking van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is dus erg divers. In 2018 leefden 180 nationaliteiten er zij aan zij. De belangrijkste zie je in de volgende grafiek :
Bron: Mini-Bru, van het BISA, 2019, online beschikbaar. Herinner je dat we hier over huidige nationaliteit spreken
Zoals je kunt zien vormden de Fransen in 2018 de grootste buitenlandse gemeenschap in Brussel (als we de huidige nationaliteit als criterium nemen). Tussen 2000 en 2018 is hun aantal bijna verdubbeld, van 35 000 tot 65 000, of 22 % van de stijging van het aantal Europeanen in Brussel. Personen met de Roemeense of Italiaanse nationaliteit bezetten respectievelijk de tweede en derde plaats van de Europese gemeenschappen die het sterkst vertegenwoordigd zijn binnen de Brusselse bevolking. Zij met de Marokkaanse nationaliteit vormen dan weer de belangrijkste, niet-Europese gemeenschap van het Gewest.
Al die cijfers tonen hoe divers de Brusselse bevolking is! Wat ook het gekozen criterium is, een grote meerderheid van de inwoners van Brussel heeft wortels in het buitenland.
Een suggestie, commentaar of opmerking over deze activiteit? Klik hier!
