Activiteit 8: De taaldiversiteit in Brussel
Brussel, tweede meest kosmopolitische stad ter wereld?
Activiteit 8: De taaldiversiteit in Brussel
Vanuit politiek oogpunt is Brussel vandaag officieel gezien een tweetalig Gewest (zie deel 1 "Brussel, hoofdstad van?"). De sociolinguïstische realiteit is echter sinds verschillende decennia veel diverser.
De verschillende migratiegolven die eerder aan bod kwamen hebben bijgedragen tot een veel groter aantal gesproken talen op het grondgebied van Brussel. In 2018 bedroeg het aandeel Brusselaars zonder de Belgische nationaliteit 34,8 % van de totale Brusselse Gewestbevolking. Als we bij dat percentage de personen van buitenlandse origine tellen die de laatste decennia de Belgische nationaliteit verwierven, komen we op 57,13%, wat een stuk meer is dan de helft van de Brusselse populatie.
Het is een bijzonder complexe opdracht geworden om in die context de taalidentiteit van de Brusselaars te bepalen, te meer omdat we niet meer over officiële talentellingen beschikken. Gelukkig gaan onderzoekers sinds het einde van de jaren 1990 regelmatig met vragenlijsten op pad om bij een representatief staal van de Brusselse bevolking de talenkennis te bevragen. Zo kunnen we beter de evoluties volgen.
Hieruit blijkt dat naast het Frans, dat (volgens de geïnterviewden) veruit de best gekende taal blijft, er vandaag in Brussel meer dan 100 talen gesproken worden. Maar het onderzoek toont vooral een sterke en interessante vooruitgang van de meertaligheid de laatste jaren. Zo schommelt het aandeel personen die verklaren opgegroeid te zijn in een eentalig Frans gezin tussen de 34 en 55%. Met andere woorden, een belangrijk deel van de Brusselaars is tweetalig, meertalig, of zelfs "anderstalig".
In onderstaande grafiek ontdek je in het geel de talen die door de inwoners van Brussel vaak gesproken worden en in het rood de talen die gesproken worden door de inwoners van de Vlaamse Rand. Je ziet dat slechts weinig Brusselaars Nederlands spreken, terwijl veel mensen in de Vlaamse rand vloeiend Frans spreken.
Percentage inwoners van Brussel en de Vlaamse Rand dat deze talen vloeiend spreekt. De Vlaamse rand bestaat uit de gemeenten die gelegen zijn op het grondgebied van het Vlaamse Gewest waar de officiële taal het Nederlands is, namelijk Asse, Beersel, Dilbeek, Drogenbos, Grimbergen, Hoeilaart, Kraainem, Linkebeek, Machelen, Meise, Merchtem, Overijse, Sint-Genesius-Rode, Sint-Pieters-Leeuw, Tervuren, Vilvoorde, Wemmel, Wezembeek-Oppem en Zaventem. Bron: BRIO link 1 en link 2
Dankzij de volgende tabel krijg je een preciezer beeld over de verschillende talen die de Brusselaars spreken in functie van de activiteit die ze uitvoeren.
De Brusselse taalbarometer in 2018
| Gesproken taal/activiteit (%) | Thuis | Op het werk | Met vrienden | Op restaurant/café | Bij het winkelen |
| Frans | 52,2 | 33,9 | 31,2 | 51,8 | 55,3 |
| Nederlands | 5,6 | 0 | 0,2 | 0,2 | 0,2 |
| Engels | 0 | 0,2 | 0 | 0 | 0 |
| Frans/ Nederlands |
10,7 | 18,1 | 14,5 | 18,8 | 22,3 |
| Frans/ Engels |
0 | 20,1 | 12,9 | 10,7 | 8 |
| Nederlands/ Engels |
0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Frans/ Nederlands/ Engels |
0 | 28,1 | 15 | 9,4 | 6,6 |
| Frans/ Arabisch |
0 | 0 | 5,4 | 3,4 | 3,6 |
| Frans/ andere |
10,1 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Andere | 21,4 |
Bron: Taalbarometer, VUB (Janssens, 2018). Noot: opgelet, deze geaggregeerde tabel is niet gebaseerd op dezelfde vragen, vandaar enkele verschillen. Soms werd enkel naar het gebruik van de drie contacttalen gevraagd (zoals bij de rubriek "op het werk") en soms was de vraag over het taalgebruik open (zoals bij de rubriek "met vrienden"). De informatie hierboven is dus enkel bedoeld om aan te geven dat het taalgebruik kan verschillen naargelang de context.
Zoals je kan vaststellen gebruikt de Brusselaar dus verschillende talen naargelang de context. Zelfs al blijft het Frans nog de « lingua franca », Brussel wordt gekenmerkt door een opvallende meertaligheid, meer dan door een simpele tweetaligheid.
Als je meer wil weten over taalgebruik in Brussel, aarzel dan niet om dit artikel te raadplegen : Rudi Janssens, "Taalgebruik in Brussel en de plaats van het Nederlands", Brussels Studies [Online], Algemene collectie, n° 13, online geplaatst op 07 januari 2008. En ook: Jean-Pierre Hermia en Christian Vandermotten, "De wereld in Brussel, Brussel in de wereld", Brussels Studies [online], Fact Sheets, n° 94, 27 novembre 2015.
De taalbarometer over Brussel is ook een verhelderende bron van informatie over het taalgebruik in het Brussels Gewest. Deze grootschalige studie opgestart door socioloog Rudi Janssen startte in 2001 en wordt om de 4/5 jaar herhaald. Meer informatie vind je online.
Een suggestie, commentaar of opmerking over deze activiteit? Klik hier!
