BrOOC Brussel ontcijferd

Activiteit 4: De migraties en de territoriale en sociale dynamieken in Brussel

Je hebt gezien dat Brussel in de loop van zijn geschiedenis een dubbele beweging heeft gekend qua bevolking, met aan de ene kant vreemdelingen die zich komen vestigen en komen werken (immigratie), en aan de andere kant Brusselaars die het stadscentrum verlaten om zich in de rand te vestigen (randverstedelijking). Laten we eens meer in detail gaan kijken welke woonplaatsen er in elk van deze situaties gekozen worden. 

Waar vestigen immigranten zich?

De weinig geschoolde migranten die in de jaren 1960 en 1970 in Brussel kwamen werken, installeerden zich in hoofdzaak in het westen van de stad, in de volkswijken waar de industriële activiteit zich bevindt en de woningen goedkoop zijn. Deze bevolkingsgroepen en hun nakomelingen hadden de neiging in dezelfde wijken te blijven (vooral omwille van de woonprijzen), en hebben zo langzaam aan de fysionomie van deze wijken en de systemen van sociale relaties tussen bewoners veranderd. 

De statistieken van 2019 tonen dat de meerderheid van de Brusselaars van Noord-Afrikaanse origine woont in de wijken die de "arme sikkel" van Brussel vormen, t.t.z. een bijna ononderbroken gebied dat een boog vormt ten westen van het stadscentrum (dicht bij de gemeenten Schaarbeek, Sint-Joost, Molenbeek, Anderlecht, Vorst en Sint-Gillis). De Brusselaars van Turkse origine zijn dan weer voornamelijk gevestigd in twee gemeenten ten noordoosten van het stadscentrum: Sint-Joost en Schaarbeek.

De Zuid-Amerikaanse en subsahariaanse immigratie van de jaren 1990 was ook gericht op de wijken van de arme sikkel. We vinden de Zuid-Amerikanen vooral in de gemeenten Anderlecht en Sint-Gillis terwijl de Subsahariaanse bevolkingsgroep eerder gekozen heeft zich te vestigen in de gemeenten ten noorden en ten westen van het centrum (in de gemeenten Brussel, Schaarbeek, Molenbeek en Anderlecht), alsook ten zuidoosten van het centrum, vooral in Elsene waar Matonge ligt, een belangrijke Afrikaanse commerciële en handelswijk. 

De meerderheid van de buitenlandse kaders en (hoge) ambtenaren hebben zich geïnstalleerd in de chiquere wijken in het oosten en zuiden van het Gewest, of zelfs in de Rand, waar hun aanwezigheid een impact gehad heeft op de immo-prijzen.

Zoals je ziet, is de ruimtelijk spreiding van de bevolking van vreemde origine verre van uniform. Zie hier verschillende kaarten die de huidige lokalisatie tonen van bevolkingsgroepen van verschillende origine in Brussel. Verbind, gebruik makend van wat je net leerde, elke kaart met de oorsprong van de immigranten die er wonen.

 

Eén kaart, meerdere migraties?

De randverstedelijking: een interne migratie

De bewegingen van de bevolking zijn niet enkel internationaal. Brussel wordt ook gekenmerkt door belangrijke interne, Belgische migraties, die op het niveau van de metropolitane ruimte de sociale dualisering versterken.

Zoals je al kon zien, tekent dit fenomeen zich scherp af met de randverstedelijking, het vertrek van de stedelijke middenklasse van de eerste naar de tweede rand (ook al stellen we bij jongvolwassenen een vernieuwde interesse vast voor het centrum). De randverstedelijking is al aan de gang sinds de jaren 1960 en kan verklaard worden door een reeks factoren, zoals de hoge vastgoedprijzen in het stadscentrum, het zoeken naar groene ruimtes, steun van de overheden bij het verwerven van eigendom of bij het woon-werkverkeer. 

Bovendien drijft de negatieve perceptie van de stad veel mensen ertoe zich erbuiten te vestigen, om te genieten van een groot huis, het model van de viergevel-villa die overgewaardeerd wordt in de architecturale verbeelding in België. Tussen 1997 en 2016 hebben jaarlijks gemiddeld 33 297 inwoners het Brussels Hoofdstedelijke Gewest verlaten om zich te vestigen in het Waals gewest (14 597), voornamelijk dan in Waals-Brabant en Henegouwen, of in het Vlaams gewest (18 700), voornamelijk dan in Vlaams-Brabant, wat dicht bij Brussel ligt, maar ook dicht bij de kust (die een aantal gepensioneerden aantrekt).

De ontwikkeling van de randverstedelijking heeft talrijke gevolgen. Ze draagt bij tot het dalen van het aandeel van de bevolking van Belgische origine in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, maar zorgt ook voor een groeiend aantal pendelaars, want een groot deel van die "interne migranten" blijft in het Gewest werken. Wanneer ze met de auto naar Brussel rijden, dragen ze ertoe bij dat het een van de drukste filesteden ter wereld wordt (zie deel 4). Bovendien faciliteert de randverstedelijking niet bepaald het financieel evenwicht van het centrum van de metropolitane ruimte. In ons financieel systeem worden belastingen immers voornamelijk betaald op basis van de woonplaats en vervolgens herverdeeld tussen Gemeenschappen en Gewesten volgens een ingewikkeld mechanisme.

 

Migraties van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest naar Vlaanderen (2012-2016)

Migraties van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest naar het Waals Gewest (2012-2016)

Er zijn ook migratiestromen vanuit de rest van België naar Brussel. Dat zijn vooral jongeren die in de hoofdstad komen wonen. Het grote onderwijsaanbod in Brussel speelt hierin een bepalende rol: veel studenten kiezen er namelijk voor in de hoofdstad te blijven leven na hun studies.

Jonge professionals, vooral wanneer ze nog geen kinderen hebben, vormen een belangrijk deel van de (Belgische) populatie die in de hoofdstad komt wonen, dicht bij hun werk- of studieplaats. Maar ook de internationale migratie is erg jong. Die verschillende elementen hebben als gevolg dat jongvolwassenen in de bevolkingsstructuur van de hoofdstad oververtegenwoordigd zijn ten opzichte van de rest van het land. 

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is vandaag het enige gewest dat kan uitpakken met een relatieve verjonging van zijn bevolking terwijl het in 1991 nog het "oudste" gewest van het land was. Er bestaan evenwel grote verschillen tussen de gemeenten en wijken van het Gewest. Zo is er de paradox dat Brussel op zijn grondgebied zowel de "jongste" (Sint-Joost-ten-Node) als een van de "oudste" (Watermaal-Bosvoorde) gemeenten van het land telt.

Lees, met behulp van wat je zopas zag, aandachtig de vragen en vink het juiste antwoord aan:

Vraag 1

Vraag 2

Vraag 3

Vraag 4

Vraag 5

Een suggestie, commentaar of opmerking over deze activiteit? Klik hier!