BrOOC Brussel ontcijferd

Brussel, tweede meest kosmopolitische stad ter wereld?

Activiteit 6: De politieke participatie van Brusselaars van buitenlandse origine

Ook al zijn mensen van buitenlandse origine in Brussel slachtoffer van discriminatie (bij de toegang tot huisvesting, bij aanwerving, op het werk), ze zijn vandaag politiek relatief goed vertegenwoordigd, zowel op gemeentelijk als op gewestelijk niveau.

Verwerving van stemrecht voor buitenlandse inwoners

Brusselaars met de nationaliteit van een EU-lidstaat hebben sinds 2000 stemrecht en het recht om op te komen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Zij met een niet-Europese nationaliteit hebben pas in 2004 gemeentelijk stemrecht verworven mits ze voldoen aan een aantal bijkomende voorwaarden (langer dan vijf jaar in België verblijven, een verblijfsvergunning hebben die in orde is, ingeschreven zijn bij het rijksregister of vreemdelingenregister, op eer verklaren de Belgische grondwet en de Europese Verklaring van de Rechten van de Mens te respecteren). Ze konden voor het eerst gaan stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006.

Folder om inwoners met een "Europese" nationaliteit uit te nodigen om te gaan stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 in Brussel.

Ondanks de meer beperkende voorwaarden, zien we dat de Brusselaars met een nationaliteit van buiten de Europese Unie actiever aan de lokale politiek hebben deelgenomen dan de Europese inwoners, zelfs in gemeenten waar die laatste talrijk zijn, zoals Etterbeek en Elsene. 

In onderstaande tabel kun je de "top 5" zien van nationaliteiten andere dan de Belgische die gaan stemmen zijn bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in Brussel in 2018.

De verkiezingsdeelname van buitenlanders volgens nationaliteit bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in Brussel in 2018.

Guinee	30% 30%
	30 % van de Brusselaars met Guineese nationaliteit waren in 2018 ingeschreven op de kieslijsten.
Duitsland	29% 29%
	29 % van de Brusselaars met Duitse nationaliteit waren in 2018  ingeschreven op de kieslijsten.
DRC1	25% 25%
	25 % van de Brusselaars met Congolese nationaliteit waren in 2018 ingeschreven op de kieslijsten.
Algerije	25% 25%
	25 % van de Brusselaars met Algerijnse nationaliteit waren in 2018  ingeschreven op de kieslijsten.
Nederland	24% 24%
	24 % van de Brusselaars met Nederlandse nationaliteit waren in 2018  ingeschreven op de kieslijsten.

¹Democratische Republiek Congo

Artikel verschenen in de krant Le Soir, geschreven door Véronique Lamquin en Cédric Petit. Online geplaatst op 23/10/2018. Online beschikbaar. De cijfers werden berekend op basis van de cijfers door het Ministerie van Binnenlandse Zaken gepubliceerd voor de gemeenten en op basis van de bevolkingsgegevens gepubliceerd door het BISA.

Als we de vijf nationaliteiten bekijken die bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen het meest actief waren, zien we dat er drie niet tot de Europese Unie behoren (Guinee, Congo en Algerije). Als het gaat over actief burgerschap, lijken de Europeanen die in het hart van de Europese Unie wonen dus minder aanwezig dan sommige niet-Europeanen.

Het uitoefenen van politieke mandaten door personen van buitenlandse origine

Herinner je dat tot op vandaag alleen Belgische burgers (en Europese burgers voor de gemeenteraadsverkiezingen) het recht hebben om op te komen bij verkiezingen. Desalniettemin nemen we sinds het midden van de jaren 1990 een interessant verschijnsel waar in Brussel: bij de verschillende verkiezingen (gemeentelijk, gewestelijk, federaal, Europees) is er een stijgend aantal Belgische burgers van niet-Europese origine die opkomen, erin slagen verkozen te geraken en zelfs enkele uitvoerende mandaten te bekleden. Die sterke politieke vertegenwoordiging maakt van Brussel een unieke case, zowel op het Europese als op het wereldtoneel.

Verkiezingspamflet van Smahi Abdessalam, kandidaat bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1994 in Sint-Joost-ten-Node. Hij werd in zijn gemeenteraad een van de eerste drie verkozenen van buitenlandse origine. © Tractothèque

De gemeenteraadsverkiezingen van 2000 waren een keerpunt voor de politieke deelname van Brusselse burgers van buitenlandse origine, zoals de volgende tabel bewijst. Als je aandachtig kijkt, zal je een sterke stijging merken van het aandeel raadsleden van buitenlandse origine in 2000.

Aantal en aandeel verkozenen van niet-Europese afkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest van 1994 tot 2018.

Cijfers van 1994 tot 2006: REA A, 2012, p. 262. Het is belangrijk om bij het lezen van deze tabel in het achterhoofd te houden dat etnische statistieken in België verboden zijn. De hier voorgestelde cijfers zijn dus geen officiële cijfers verzameld door de Belgische staat, maar een manuele telling op basis van familienamen. Cijfers van 2012: La Libre Belgique en Le Vif.

Op het uitvoerende niveau wordt in 2012 in Sint-Joost-ten-Node de eerste burgemeester van buitenlandse afkomst benoemd. Bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen (2018) komen vier burgemeesters met buitenlandse roots aan het hoofd van hun gemeente (Sint-Joost-ten-Noode, Elsene, Ganshoren en Koekelberg).

Dezelfde vaststellingen kunnen we doen op het niveau van de gewestverkiezingen. Een groeiend aantal Belgische burgers van niet-Europese origine werden verkozen in het parlement van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Aantaal en aandeel verkozenen van niet-Europese origine bij de verkiezingen voor het Parlement van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest van 1995 tot 2009.

Bron: Website van Pierre-Yves Lambert "Suffrage universel". Online raadplegen. Herinner je dat etnische statistieken in België verboden zijn. De hier voorgestelde cijfers zijn dus geen officiële cijfers verzameld door de Belgische staat, maar een manuele telling in opbouw.

In 2004 werd voor het eerst een Belgisch politicus van niet-Europese origine, Emir Kir, benoemd als Staatssecretaris (een soort "adjunct-minister").

Hoe verklaren we de politieke vertegenwoordiging van Belgen van buitenlandse origine in Brussel?

Zoals je al zag hebben sommige gemeenten een belangrijke diversifiëring van hun bevolking gekend. De politieke partijen in deze gemeenten hebben hun verkiezingslijsten daarom opengesteld voor deze "nieuwe Belgen" om de bevolking van de gemeente te blijven vertegenwoordigen en zo politiek stand te houden. Voor de Franstalige partijen was de stem van dit nieuwe electoraat, dat het Frans machtig was, een inzet in de concurrentie met de Nederlandstalige partijen. Dit heeft hen er ook toe aangezet kandidaten van buitenlandse origine op hun lijsten te zetten zodoende dit nieuwe electoraat te bereiken.

Tot slot verklaren sommigen de politieke vertegenwoordiging van personen van buitenlandse origine ook door de mogelijheid tot het uitbrengen van een "voorkeursstem": In België kan men stemmen voor een politieke lijst maar ook voor sommige kandidaten van die lijst in het bijzonder. Het blijkt dat sommige mensen gemakkelijker stemmen voor kandidaten waarvan ze de indruk hebben dezelfde origine, religie, of etniciteit te delen. Sommige kandidaten roepen hun gemeenschap op voor hen te stemmen op basis van etnische, religieuze of taalkundige criteria. We noemen dat "de etnische stem", een erg gevoelig onderwerp op het politieke toneel. De kandidaten van buitenlandse origine worden echter niet exclusief verkozen dankzij de stemmen van hun gemeenschap. (Teney C, Jacobs D, Rea A, Delwit P, 2013).

Compilatie van verkiezingsfolders die het "etnisch stemmen" aanmoedigen

Beweeg de cursor om enkele voorbeelden van folders te ontdekken!

Een suggestie, commentaar of opmerking over deze activiteit? Klik hier!